Opracowanie merytoryczne sekcji: dr n. med. Piotr Jędrusik.

Co to jest zapalenie zatok?

Zapalenie zatok to zapalenie błony śluzowej wyściełającej zatoki przynosowe i nos, obejmujące jedną lub kilka zatok. W zależności
od czasu trwania wyróżnia się postać ostrą i przewlekłą.

Objawy ostrego zapalenia zatok trwają zwykle do 4 tygodni.
Do zakażenia dochodzi najczęściej bezpośrednio przez błonę śluzową
jamy nosowej, ale możliwa jest również droga zębopochodna
i krwiopochodna. Przewlekłe zapalenie zatok definiuje się zwykle
jako zapalenie trwające dłużej niż 12 tygodni.

Przyczyny zapalenia zatok

Ostre zapalenie zatok

Zapalenie zatok to zapalenie błony śluzowej wyściełającej zatoki przynosowe i nos, obejmujące jedną lub kilka zatok. W zależności od czasu trwania wyróżnia się postać ostrą i przewlekłą. Objawy ostrego zapalenia zatok trwają zwykle do 4 tygodni. Do zakażenia dochodzi najczęściej bezpośrednio przez błonę śluzową jamy nosowej, ale możliwa jest również droga zębopochodna i krwiopochodna. Przewlekłe zapalenie zatok definiuje się zwykle jako zapalenie trwające dłużej niż 12 tygodni.

Przewlekłe zapalenie zatok

Etiologia przewlekłego zapalenia zatok nie została w pełni poznana: czynniki zakaźne mogą przyczyniać się
do przewlekłego zapalenia zatok, ale nie tłumaczą go w pełni, a do dodatkowych czynników należy m.in. wpływ

  • alergenów,
  • zanieczyszczeń powietrza,
  • czynników anatomicznych, takich jak skrzywienie przegrody nosa.

Błona śluzowa zatok jest bardzo obrzęknięta, zatoki mogą być wypełnione zakażonym śluzem, a w jamie nosowej
i zatokach mogą tworzyć się polipy.

Stan ten występuje częściej u osób z alergiami (przyczyną może być reakcja alergiczna na grzyby znajdujące
się w zatokach), zaburzeniami czynności układu immunologicznego (np. choroby autoimmunologiczne), częstymi przeziębieniami, deformacjami nosa (np. po urazie) utrudniającymi drenaż wydzieliny (np. skrzywienie przegrody
nosa), a także osób narażonych na dym tytoniowy lub inne wdychane substancje drażniące.


Czynniki wyzwalające przewlekłe zapalenie zatok lub przyczyniające się do jego wystąpienia:

  • Zakażenia górnych dróg oddechowych (wirusowe, bakteryjne, grzybicze)
  • Palenie tytoniu i bierna ekspozycja na dym tytoniowy
  • Wdychanie innych substancji drażniących (komunalne, komunikacyjne i przemysłowe zanieczyszczenia
    powietrza, pestycydy, detergenty, lakiery do włosów itd.)
  • Alergeny: roztocza kurzu domowego, zarodniki grzybów (pleśń), łupież zwierzęcy, alergeny karaluchów,
    pyłki traw, zbóż, drzew i chwastów
  • Anatomiczne zniekształcenia utrudniające drenaż wydzieliny z nosa (np. polipy nosa, skrzywienie przegrody nosa)
  • Nadużywanie środków obkurczających błonę śluzową nosa i zmniejszających wydzieliną z nosa
    (polekowy nieżyt nosa)
  • Zmiany temperatury powietrza lub ciśnienia atmosferycznego (np. podczas pływania, nurkowania
    lub latania samolotem)
  • Przewlekłe choroby dróg oddechowych, w tym astma oskrzelowa i przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP)
  • Choroby uwarunkowane genetycznie, które zaburzają czynność rzęsek znajdujących się na powierzchni
    nabłonka dróg oddechowych, takie jak mukowiscydoza
  • Zaburzenia hormonalne (np. podczas ciąży)
  • Zaburzenia czynności układu immunologicznego (np. choroby autoimmunologiczne lub niedobory
    immunologiczne, zakażenie HIV)

Objawy zapalenia zatok

Ostre zapalenie zatok

Objawy:

  • Zatkany nos
  • Gęsta, żółta lub zielona wydzielina z nosa
  • Ból lub bolesność uciskowa (tkliwość) twarzy
  • Nasilanie się bólu/ucisku w obrębie twarzy przy
    pochyleniu do przodu
  • Ból zębów
  • Inne możliwe objawy:
    • gorączka (> 38 st. C)
    • ból głowy
    • kaszel
    • zmęczenie, rozbicie, ogólnie złe samopoczucie
    • zaburzenia snu
    • ucisk lub pełność w uchu
    • nieprzyjemny zapach z ust
    • osłabienie smaku i węchu

Do objawów występujących najczęściej, ale równocześnie najmniej swoistych – występujących również w innych postaciach zakażenia górnych dróg oddechowych – należą wydzielina z nosa i kaszel. Objawami bardziej wskazującymi na ostre zapalenie zatok są: ból twarzy, ból zębów szczęki lub tkliwość w okolicy zatoki szczękowej – zwłaszcza jeżeli występują po jednej stronie, a ból nasila się przy pochyleniu do przodu – oraz wydzielina z nosa o charakterze śluzowo-ropnym.

Rozpoznanie ostrego zapalenia zatok opiera się na ogół na stwierdzeniu zespołu objawów, z których najważniejsze to ropna wydzielina z nosa (przez nozdrza przednie lub ściekająca po tylnej ścianie gardła), zatkanie nosa oraz ból lub uczucie pełności w obrębie twarzy.

Czas trwania objawów – w większości przypadków
objawy trwają 7-10 dni (nieco dłużej niż przeziębienie),
zwłaszcza jeżeli zakażenie ma etiologię wirusową.
Czas trwania objawów powyżej 10 dni jest
najważniejszym kryterium różnicującym zakażenie
wirusowe i bakteryjne.

Objawy alarmowe

Zgłoś się do lekarza, jeżeli jeden lub więcej spośród poniższych objawów utrzymuje się dłużej niż 7 dni:

  • Gęsta, żółta lub zielona wydzielina z nosa
  • Ból twarzy lub zęba, zwłaszcza po jednej stronie
  • Bolesność dotykowa skóry nad zatokami szczękowymi (na policzkach, po obu stronach nosa)
  • Początkowe zmniejszenie, a następnie ponowne nasilenie objawów

Zgłoś się niezwłocznie do oceny lekarskiej jeżeli jeden lub więcej objawów występuje przed upływem 7 dni choroby:

  • Wysoka gorączka (> 39 st. C)
  • Nasilony ból twarzy lub głowy
  • Podwójne widzenie lub inne zaburzenia widzenia
  • Dezorientacja (splątanie), zaburzenia świadomości
  • Bardzo złe samopoczucie
  • Obrzęk lub zaczerwienienie dookoła jednego lub obu oczu
  • Sztywność karku
  • Duszność bądź trudności z oddychaniem

Przewlekłe zapalenie zatok

Objawy (co najmniej 2 objawy przez 3 miesiące):

  • Zatkany nos
  • Żółta, zielona lub brązowa wydzielina z nosa
    lub spływająca do gardła
  • Ból twarzy, ucisk lub uczucie pełności w obrębie twarzy
  • Pogorszenie węchu
    (zwłaszcza u osób z polipami nosa)

Objawy alarmowe – kiedy konieczna jest
niezwłoczna ocena lekarska?

  • Wysoka gorączka (> 39 st. C)
  • Nagły silny ból twarzy lub głowy
  • Podwójne widzenie lub inne zaburzenia widzenia
  • Obrzęk lub zaczerwienienie dookoła jednego lub obu oczu
  • Nasilony ból głowy
  • Sztywność karku

Jak zapobiegać zapaleniu zatok?

W celu zapobiegania zarówno ostremu, jak i przewlekłemu zapaleniu zatok można stosować różne środki:

  • Niezbędna jest stała dbałość o higienę osobistą, częste mycie rąk wodą z mydłem, a w okresach epidemicznego występowania zakażeń górnych dróg oddechowych (zwłaszcza jesień i wiosna) należy starać się unikać niepotrzebnych kontaktów z osobami przeziębionymi.
  • Należy zapewnić odpowiednie nawadnianie organizmu (poprzez wypijanie odpowiednich ilości płynów) i nawilżanie powietrza w domu.
  • Podczas przeziębienia można przepłukiwać nos fizjologicznym roztworem soli i regularnie czyścić (wydmuchiwać) nos. W ten sposób zapobiega się zaleganiu wydzieliny w jamie nosowej, która jest źródłem wtórnego zakażenia zatok przynosowych.
  • Należy unikać dymu tytoniowego. Osoby palące
    powinny starać się za wszelką cenę rzucić palenie, natomiast niepalące – unikać biernej ekspozycji
    na dym tytoniowy poprzez przebywanie
    w towarzystwie osób palących.
  • U osób z alergiami wskazane jest zwalczanie
    i przeciwdziałanie alergii (np. unikanie znanych alergenów,
    walka z kurzem w celu zmniejszenia ekspozycji na roztocza
    kurzu domowego).
  • Ograniczenie wdychania innych substancji drażniących (np. detergenty, lakiery do włosów itd.).

Leczenie zapalenia zatok

Domowe sposoby na ból zatok

Wśród domowych sposobów na ostre zapalenie zatok wymienia się najczęściej:

  • Przepłukiwanie nosa fizjologicznym roztworem soli
    (można stosować specjalne urządzenia/garnuszki
    do płukania nosa)
  • Wilgotne i ciepłe powietrze w postaci inhalacji z pary wodnej
    (np. z dodatkiem kropli eukaliptusowych lub miętowych) –
    inhalacje z pary nie są jednak zalecane w oficjalnych
    dokumentach, np. wytycznych EPOS (patrz niżej)
  • Odpowiednie nawodnienie – odpowiednia podaż
    płynów, unikanie napojów z kofeiną i alkoholowych
    (które sprzyjają odwodnieniu)
  • Stosowanie ostrych przypraw
  • Ciepłe okłady – zmniejszają ból

Ostre zapalenie zatok

Początkowo leczenie jest objawowe, ponieważ u większości osób objawy ustępują
w ciągu 7-10 dni. W tym czasie zaleca się unikanie antybiotyków, chyba że jednoznacznie stwierdzono ciężkie zakażenie bakteryjne (ale tylko do 2% przypadków ostrego zapalenia zatok ma etiologię bakteryjną).

Leczenie pierwszego rzutu:

  • Leki przeciwbólowe – kwas acetylosalicylowy, paracetamol, niesteroidowe leki przeciwzapalne
  • Płukanie nosa fizjologicznym roztworem soli
  • Nawodnienie, odpoczynek
  • Agoniści receptorów alfa1-adrenergicznych (alfa-sympatykomimetyki, np. pseudoefedryna) – zmniejszają zatkanie nosa. Alfa-sympatykomimetyków nie należy stosować dłużej niż kilka dni, ponieważ dłuższe stosowanie może
    prowadzić do polekowego nieżytu nosa.
  • W europejskich wytycznych EPOS z 2012 roku wymienia
    się również leki roślinne (związki pelargonii, myrtol).

Nie zaleca się stosowania inhalacji parą, leków przeciwhistaminowych, mukolitycznych, przeciwkaszlowych, glikokortykosteroidów, środków medycyny komplementarnej/alternatywnej.

Kwas acetylosalicylowy na ostre zapalenie zatok

W objawowym leczeniu dolegliwości związanych z ostrym zapaleniem zatok można stosować kwas acetylosalicylowy. Dostępne są również preparaty złożone zawierające kwas acetylosalicylowy, na przykład połączenie kwasu acetylosalicylowego z pseudoefedryną, która jest agonistą receptorów alfa1-adrenergicznych (alfa-sympatykomimetykiem). Działanie pseudoefedryny polega na obkurczaniu naczyń błony śluzowej nosa i zmniejszeniu jej obrzęku, co powoduje zmniejszenie zatkania nosa.



Leczenie drugiego rzutu:

Leczenie drugiego rzutu jest stosowane, jeżeli nie ma poprawy
w ciągu 7–10 dni:

  • Glikokortykosteroidy donosowe
  • Antybiotyki – jeżeli objawy utrzymują się przez 10 dni i są nasilone (gorączka > 38 st. C + nasilony ból); natomiast jeżeli objawy są niewielkie, można dalej wstrzymywać się z antybiotykiem (bez antybiotyku u 75% osób obserwuje się poprawę w ciągu miesiąca)

Przewlekłe zapalenie zatok

Leczenie tego stanu jest bardziej złożone i obejmuje:

  • Unikanie dymu tytoniowego
  • Leczenie alergii
  • Płukanie nosa fizjologicznym roztworem soli
  • Glikokortykosteroidy
  • Antybiotyki
  • Leczenie chirurgiczne
Nadwrażliwość na kwas acetylosalicylowy a przewlekłe zapalenie zatok

U 20% osób z przewlekłym zapaleniem zatok występuje astma
oskrzelowa. U niektórych osób z przewlekłym zapaleniem zatok,
polipami nosa i astmą występuje nietolerancja kwasu
acetylosalicylowego („triada aspirynowa”).

W ciągu kilku godzin od przyjęcia kwasu acetylosalicylowego
lub niesteroidowego leku przeciwzapalnego (np. ibuprofen, naproksen)
może dojść do nasilenia objawów zapalenia zatok/astmy (zatkanie
nosa, ból/ucisk w okolicy zatok, świsty, ból w klatce piersiowej, kaszel).
Ta reakcja może być nasilona i stwarzać zagrożenie dla życia.

Reklama

Zapomnij o objawach zapalenia zatok

Gdy czujesz ból i ucisk, masz zatkany nos, może to być objaw zapalenia zatok. Warto zastosować wtedy Aspirin Complex Zatoki – połączenie kwasu acetylosalicylowego, który uśmierza ból i obniża gorączkę, oraz pseudoefedryny, która jest silnym środkiem udrażniającym. Lek ten dostępny jest w formie granulatu do rozpuszczenia w zimnej wodzie

Aspirin Complex 10x
Do gory